LOGIN

Oud cultuurlandschap

Het verrassende Landgoed Kolland ligt ten westen van Amerongen en beslaat 126 hectare aan gevarieerd en oud cultuurlandschap. De bossen en het essenhakhout beslaan 47 hectare van het Landgoed. De overige gronden zijn verpacht voor de landbouw of hebben een natuurbestemming met open water, sloten, lanen en knotbomen.

Op Kolland liggen drie verpachte hoeven waarvan een Rijksmonument en een gemeentelijk monument. Deze monumenten, de eikenlanen, het essenhakhout en de markante landschapselementen maken het landschap van Kolland heel bijzonder. Het landschap van nu is het resultaat van de natuurlijke factoren bodem, klimaat en vegetatie onder invloed van 1000 jaar intensief menselijk gebruik. De grootste en nog steeds zichtbare ingreep was de bedijking van de Beneden Rijn en de ontgining van Kolland en de Hoeven. Recent veranderde de aanleg van de stuw in Maurik  de hydrologische omstandigheden op Kolland nogmaals ingrijpend. De menselijke invloed uitte zich in steeds intensievere vormen: van bodemgebruik van ooit marginale bedrijfjes met een akkertje, wat schapen, koeien en (hak)hout tot de paardenfokkerij voor de legers in de Napoleontisch tijd; van de aanleg van essen - en eikenhakhout in de 19e eeuw tot de fruitteelt medio 20e eeuw en de hedendaagse melkveehouderij. 

Natuurwaarden

Kolland is in 2010 als Natura 2000-gebied aangemerkt. De bossen van Kolland liggen op zavel (grof, vruchtbaar zand) en lichte klei overgaand in komklei met een duidelijke hydrologische invloed van uit de rivier en de Utrechste Heuvelrug. De overheid heeft ze daarom onderscheiden als Natura 2000-waardig vanwege de aanwezige kwaliteit van vochtige alluviale bossen die beek/rivier begeleidend zijn. Een voor Nederland karakteristiek bostype dat landelijk een ongunstige staat van instandhouding kent. Hierbij is de mossenflora op de oude, beheerde hakhoutstoven als bijzondere kwaliteit benoemd. Er zijn echter twee factoren in dit gebied die het voor een landgoed nagenoeg onmogelijk maken om aan de eisen voor de duurzame instandhouding te voldoen. Dat zijn een verstoorde hydrologie en de essentaksterfte. Beide factoren hebben er voor gezorgd dat de habitat op Kolland ernstig wordt bedreigd. Het gaat bij Kolland, Overlangbroek (Staatsbosbeheer) en Oude Kolland (Staatsbosbeheer) vooral om verschillende soorten mos, meer in het bijzonder verschillende grote touwtjesmossen zoals Spatelmos (Homalia trichomanoides), Gladkringmos (Neckera complanata) en levermossen zoals Bleekboomvorkje (Metzgeria furcata) en Schijfjesmos (Radula complanata). In het Natuurbeheerplan 2021 van de Provincie Utrecht staan de ambities voor de verdere natuurontwikkeling in dit gebied (zie onderstaande button).Ter hoogte van Broekhuizen ligt een goede kans voor optimalisatie van de gehele gradiënt van de Heuvelrug naar de Kromme Rijn. Hier is het zaak de kwel te benutten voor de ontwikkeling van vochtige hooilanden en wellicht natte schraallanden hoger in de gradiënt. Op landgoed Kolland en ook elders in het gebied zijn de begrensde percelen bedoeld voor (hydrologische) afronding en voor het verbeteren van de aaneengeslotenheid (ecologische verbinding) van natuurgebieden. 

Flora en fauna

Kolland kenmerkt zich door een kleinschalige afwisseling van graslanden en vochtige tot natte bossen. Op verzoek van de landgoedeigenaar werd de vegetatie in 2014 uitgebreid in kaart gebracht door de Bosgroep Midden-Nederland. Aan de hand van zo'n kartering kan het gevoerde landgoed- en natuurbeheer worden geëvalueerd. 
Ook voor broedvogels is Kolland een aantrekkelijk en afwisseld gebied. De vogelwerkgroep inventariseert hier al vele jaren de populaties. Het aantal soorten broedvogels is allengs toegenomen. Waargenomen zijn de Wielewaal, Spotvogel, Groene specht, Putter, Boerenzwaluw, Bosuil, Zomertortel en Grauwe gans. Vrijwilligers monitoren ook insecten en vlinders, zoals de Sleedoornpage (Thecla betula) een kenmerkende soort van Kollands biotoop.
In het kader van Natura 2000 laat de Provincie Utrecht periodiek een vlak dekkende inventarisatie van flora en fauna verrichten alsook een monitoring van de hydrologische situatie.
Op Kolland wordt zo nodig de fauna kleinschalig beheerd. Het gaat daarbij om beheer en schadebestrijding van en door o.a. ree, vos, gans en kraai. Bij het beheer van sloten, poelen, natuurlijke graslanden, bos en essenhakhout worden de richtlijnen voor bos- en natuurbeheer gehanteerd.  

 

Ecologie en kwelwater | Natura 2000

Het belangrijkste ecologische sturende proces op Kolland is de invloed van kwelwater. Dit wordt veroorzaakt doordat het gebied ligt tussen de hoger gelegen Utrechtse Heuvelrug en de Rijn. Water wordt uit het gebied afgevoerd via verscheidene sloten en greppels, die uiteindelijk uitkomen in de Amerongerwetering en Langbroekerwetering. Het kwelwater is van vitaal belang voor het habitattype van het gebied, vochtig alluviaal bos type C ofwel beekbegeleidende bossen. De belangrijkste boom in het gebied is de es (Fraxinus excelsior). Vooral op de essenhakhoutstoven groeien veel soorten  mossen. Het gaat echter slecht met de essen op Kolland en Overlangbroek. Zoals veel essenbossen in Europa heeft het bos in het gebied last van essentaksterfte, veroorzaakt door de schimmel Chalara fraxinea. Door deze schimmel sterven takken van volwassen bomen af, maar ook de nieuw groeiende takken op de stoven. Dit is dus een gevaar voor het bos, het habitattype en voor de mossen. Beheerder Willem de Beaufort gaf een interview over de kansen en bedreigingen in het vakblad 'De Levende Natuur'.

Historie van Kolland vanaf de 10e eeuw

Waarschijnlijk werd het gebied tussen de Kollandsloot (huidige grens tussen de landgoederen Zuylestein en Kolland) en Wijk bij Duurstede al in de 10de eeuw ontgonnen. Die ontginning vond plaats binnen lokaal verband. Het gebied behoorde tot de gemene grond van Amerongen. Het ontgonnen gebied wordt aangeduid als Kolland en De Hoeve. De naam Hoeve duidt op een verkavelingseenheid. In Amerongen was dat 16 hectaren. De kavels waterden af op de Amerongerwetering. De verkavelingseenheid op Kolland was veel kleiner. Nog geen kwart hoeve (verkavelingseenheid) groot. Nu nog is Kolland een kleinschaliger landschap dan De Hoeve. Deze kleine kavels, 'kollen' genoemd, werden in tijns uitgegeven. Degenen die de grond bewerketen hadden een lage sociale status. Vermoedelijk waren het horigen die eerder geen tijns grond bezaten en die het land van de domeinheer  (In dit geval de heren van Amerongen, Abcoude en de Domproost) bewerkten. Na de ontginningen van De Hoeve en Kolland werden de uiterwaarden ook gemene gronden van Amerongen en aangeduid als Nederland verkaveld.

Historie van Kolland vanaf de 19e eeuw

Kolland is al sinds eind 19de eeuw familiebezit. Het Landgoed is indertijd aangekocht om drie redenen: de belangstelling van de familie voor het landelijk gebied, de jacht en als belegging door de aanwezigheid van eiken- en essenhakhout als economische dragers. In de jaren 30 van de vorige eeuw werd het beheer van het bos als eikenhakhout onrendabel. De fruitteelt werd in deze tijd echter één van de nieuwe dragers van het Landgoed. Voor en vlak na de oorlog was Kolland beroemd als fruitteeltbedrijf. In de jaren 60 werd ook de fruitteelt beëindigd vanwege te laag rendement. Het essenhakhout had in die jaren al geen economische betekenis. Doordat Kolland was gerangschikt onder de Natuurschoonwet (NSW) is het Landgoed in die tijd niet uiteen gevallen, en kon de trots van de familie behouden blijven. Na het wegvallen van de fruitteelt werd de veehouderij de kurk waar het Landgoed op dreef. Met de NSW, en later ook de nieuwe Subsidieregeling Natuur en Landschap (SNL) en een verhoogde pacht is het in de afgelopen jaren mogelijk gebleven het Landgoed voor natuur en landschap, cultuurhistorie en de landbouw te behouden.

Het dagelijks beheer van Kolland

Het hoofddoel van het dagelijks beheer op Kolland is het behoud van het Landgoed met zijn landbouwgronden en de vochtige, alluviale bossen, de lanen en singels. Daarbij focust het beheer zich op twee aspecten: het beheer en ontwikkeling van de essenbossen met al  zijn mossen en de hydrologie. Zoals een hoger grondwaterpeil (ca. 25 cm) en een natuurlijk waterbeheer voor de bossen. Het tweede aspect is het behoud van het landbouw (pacht)areaal en een gezonde ontwikkeling van de landbouw. Een andere maatregel om het habitattype te behouden, is het verondiepen van de sloten en geulen in het gebied. Als gevolg hiervan stroomt er minder kwelwater uit het gebied en is de menging met het water uit naastgelegen landbouwgebied ook minder. Water uit het landbouwgebied bevat doorgaans veel stikstof, wat een negatief effect heeft op het natuurgebied.

Naamloze Vennootschap

Het dagelijks beheer van het Landgoed is ondergebracht in een N.V. Deze vennootschap wordt bestuurd en beheerd door een aantal familieleden-eigenaren:
- H. Stratenus
- W. M. van Luin
- P. de Graeff
- M. van Lanschot
- W. de Beaufort (tevens algemeen directeur).

In de 19e eeuw is landgoed Kolland gekocht door Marie Repelaer, Vrouwe van Broekhuizen. Zij was gehuwd met Maarten Iman Pauw van Wieldrecht, kamerheer van H.M.Koningin Emma en Heer van Wieldrecht en Darthuizen. Bij haar overlijden liet Marie Repelaer het landgoed na aan haar dochter Gertrude Anna Bosch van Rosenthal - Pauw van Wieldrecht. Bij haar overlijden liet zij het Landgoed na aan haar drie kinderen. Deze kinderen richtten een Natuurschoonwet B.V. op. Het vervolg kunt u lezen bij Familie.

'Maarten van Rossem vertelt'

Reportage van RTV Utrecht over essenhakhout

Uw bezoek

Kolland is opengesteld voor alle niet-gemotoriseerde liefhebbers van de natuur. Bezoekers zijn welkom tussen zonsopkomst en zonsondergang op de daartoe bestemde wegen en paden. Gun de natuur de ruimte tijdens uw bezoek, verstoor de rust niet en houd uw hond(en) altijd aan de lijn! Dat is van belang voor de natuur maar ook voor het voorkomen van veeziekten. Hierop wordt gecontroleerd. 

Cotlanden Klompenpad

Ontdek het mooie buitengebied van Amerongen en Leersum. Wandelen op de rand van het karakteristieke kampenlandschap en door het ontginningslandschap. De rondwandeling is 11,5 km. en start bij de Groene Entree in Amerongen, parkeerplaats De Burgwal. Openbaar vervoer: Bushalte Amerongse Berg. Ook in Leersum is er een opstappunt aan de  Rijksstraatweg 54. De route is in twee richtingen gemarkeerd met oranje klompjes, zodat u de route zowel links- als rechtsom kunt wandelen.

B&B Boerderij de Ark

Om volop van Kolland en het nabijgelegen Amerongen te kunnen genieten, kan overnacht worden bij B&B Boerderij 'De Ark'. In het voorhuis van dit 18-eeuwse Rijksmonument hebben de eigenaren 2 ruime gastenkamers ingericht en een gezamenlijke ontbijtkamer met eigen opgang. Mooie wandel- en fietsroutes starten direct voor de deur.